Ο οδηγός σου στον κόσμο των επενδύσεων.
Ο οδηγός σου στον κόσμο των επενδύσεων.
10 Μαρτίου 2026
Τα Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου (ΟΕΔ) αποτελούν χρεωστικούς τίτλους με εκδότη και εγγυητή το Ελληνικό Δημόσιο. Χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του κράτους και διαπραγματεύονται σε οργανωμένες αγορές, τόσο κατά την έκδοση (πρωτογενής αγορά) όσο και μετά την έκδοση (δευτερογενής αγορά). Η συνήθης μορφή τους περιλαμβάνει σταθερό κουπόνι, δηλαδή τακτική καταβολή τόκου, και αποπληρωμή της ονομαστικής αξίας στη λήξη. Παράλληλα, το Ελληνικό Δημόσιο εκδίδει και έντοκα γραμμάτια (ΕΓΕΔ) μικρότερης διάρκειας, τα οποία λειτουργούν με διαφορετική τιμολόγηση και τρόπο απόδοσης.
Η κατανόηση του τρόπου αγοράς των ΟΕΔ συνδέεται άμεσα με τρία σημεία: το κανάλι πρόσβασης (πρωτογενής ή δευτερογενής αγορά), τον τρόπο διαμόρφωσης της τιμής και της απόδοσης, και το σύνολο των εξόδων/φορολογικών επιβαρύνσεων που επηρεάζουν την καθαρή απόδοση. Το παρόν κείμενο παρουσιάζει το πλαίσιο λειτουργίας στην Ελλάδα, με έμφαση στην πρακτική διαδικασία, στις βασικές έννοιες τιμολόγησης και στους κύριους παράγοντες κινδύνου.
Ένα ομόλογο αποτελεί δανειακή σύμβαση σε μορφή τίτλου. Ο επενδυτής που το αποκτά χρηματοδοτεί τον εκδότη και εισπράττει προκαθορισμένες ταμειακές ροές. Στα περισσότερα ΟΕΔ, οι ροές περιλαμβάνουν:
Η ονομαστική αξία παραμένει σταθερή, όμως η τιμή διαπραγμάτευσης μεταβάλλεται καθημερινά. Η απόδοση (yield) δεν ταυτίζεται με το κουπόνι. Η απόδοση προκύπτει από τον συνδυασμό κουπονιών και τιμής αγοράς, καθώς και από το χρονικό διάστημα μέχρι τη λήξη.
Η αγορά ΟΕΔ πραγματοποιείται μέσω δύο βασικών “διαδρομών”:
Πρωτογενής αγορά: αφορά τις νέες εκδόσεις του Ελληνικού Δημοσίου. Η διάθεση γίνεται μέσω διαδικασιών που οργανώνονται από τον αρμόδιο φορέα διαχείρισης δημόσιου χρέους. Η πρόσβαση του ιδιώτη επενδυτή στην πρωτογενή αγορά εξαρτάται από το αν προβλέπεται λιανική διάθεση για συγκεκριμένη έκδοση και από το πώς συμμετέχει η τράπεζα/χρηματιστηριακή ως μέλος της αγοράς. Σε αρκετές περιπτώσεις, η συμμετοχή ιδιωτών πραγματοποιείται έμμεσα, μέσω τραπεζών που συγκεντρώνουν εντολές πελατών και τις εκτελούν βάσει των όρων της έκδοσης.
Δευτερογενής αγορά: αφορά την αγορά/πώληση τίτλων που ήδη κυκλοφορούν. Εκεί διαμορφώνεται δυναμικά η τιμή, με βάση προσφορά και ζήτηση. Η δευτερογενής αγορά αποτελεί συνήθως το βασικό κανάλι για ιδιώτες που επιδιώκουν να αποκτήσουν συγκεκριμένη λήξη, κουπόνι ή τιμή, σε χρονική στιγμή που δεν συμπίπτει με νέα έκδοση.
Μια σύντομη μηνιαία ενημέρωση με τις σημαντικές εξελίξεις για τις επενδύσεις στην Ελλάδα και τον Κόσμο, ώστε να παραμένετε ενημερωμένοι χωρίς περιττές πληροφορίες.
Στην ελληνική πραγματικότητα, ο πρακτικός δρόμος για δευτερογενή αγορά περνά συνήθως από τράπεζες (μέσω επενδυτικών υπηρεσιών) ή χρηματιστηριακές εταιρείες που δίνουν πρόσβαση σε αγορές σταθερού εισοδήματος.
Η κατοχή ομολόγων απαιτεί τη λειτουργία μηχανισμού φύλαξης και καταγραφής τίτλων (θεματοφυλακή). Στην πράξη, ο επενδυτής χρειάζεται συνήθως:
Η συγκεκριμένη ονοματολογία και τα βήματα διαφέρουν ανά πάροχο, όμως η ουσία παραμένει σταθερή: χωρίς μηχανισμό θεματοφυλακής, η αγορά και διακράτηση τίτλων δεν μπορεί να ολοκληρωθεί.
Τα ομόλογα συχνά τιμολογούνται ως ποσοστό της ονομαστικής αξίας. Τιμή 100 αντιστοιχεί στο “άρτιο” (par). Τιμή κάτω από 100 αντιστοιχεί σε διαπραγμάτευση υπό το άρτιο, ενώ τιμή πάνω από 100 σε διαπραγμάτευση υπέρ το άρτιο.
Η τιμή επηρεάζεται κυρίως από:
Στην πράξη, μια αγορά στο 98 σημαίνει ότι ο επενδυτής πληρώνει €98 για ονομαστική αξία €100 (ανά μονάδα ονομαστικής), πριν συνυπολογιστούν δεδουλευμένοι τόκοι και έξοδα. Μια αγορά στο 102 σημαίνει €102 ανά €100 ονομαστικής, με αντίστοιχη επίδραση στην απόδοση.
Η τιμολόγηση ομολόγων περιλαμβάνει μια λεπτομέρεια που επηρεάζει το τελικό ποσό αγοράς: τους δεδουλευμένους τόκους. Καθώς οι τόκοι “χτίζονται” καθημερινά ανάμεσα σε δύο ημερομηνίες πληρωμής κουπονιού, η αγορά σε ενδιάμεση ημερομηνία απαιτεί τον διακανονισμό του τόκου που αναλογεί στον πωλητή για το διάστημα κατοχής.
Για αυτόν τον λόγο, η αγορά συναντά δύο έννοιες:
Η κατανόηση της διαφοράς αυτών των δύο τιμών βοηθά στον σωστό υπολογισμό του κεφαλαίου που απαιτείται για την αγορά και στην ερμηνεία των αποτιμήσεων.
Η αγορά χρησιμοποιεί περισσότερους από έναν τρόπους για να “περιγράψει” την απόδοση:
Κουπόνι: συμβατικό επιτόκιο που εφαρμόζεται στην ονομαστική αξία και καθορίζει τον τόκο που καταβάλλεται. Δεν αποτελεί μέτρο τελικής απόδοσης, επειδή αγνοεί την τιμή αγοράς.
Τρέχουσα απόδοση (current yield): λόγος ετήσιου κουπονιού προς την τρέχουσα τιμή. Αποτελεί απλοποιημένο δείκτη, όμως δεν ενσωματώνει το κεφαλαιακό κέρδος/ζημία μέχρι τη λήξη.
Απόδοση έως τη λήξη (yield to maturity): δείκτης που ενσωματώνει όλα τα κουπόνια και τη σύγκλιση της τιμής προς την ονομαστική αξία στη λήξη. Χρησιμοποιείται ευρέως ως σημείο σύγκρισης τίτλων διαφορετικής τιμής και κουπονιού.
Για να αναδειχθεί η λογική χωρίς να εξαρτάται από τρέχουσες τιμές αγοράς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα υποθετικό παράδειγμα: ΟΕΔ ονομαστικής αξίας €1.000 με κουπόνι 3% καταβάλλει €30 ετησίως. Αν ο τίτλος αγοραστεί στο 100, η τιμή είναι €1.000 (συν δεδουλευμένους τόκους/έξοδα). Αν αγοραστεί στο 95, η τιμή είναι €950, οπότε η τρέχουσα απόδοση αυξάνει, ενώ η απόδοση έως τη λήξη επηρεάζεται και από την επιστροφή της ονομαστικής αξίας €1.000 στη λήξη. Αντίστροφα, αγορά στο 105 αυξάνει το κόστος και μειώνει την απόδοση.
Τα έντοκα γραμμάτια αποτελούν βραχυπρόθεσμους τίτλους, συνήθως διάρκειας 3, 6 ή 12 μηνών. Η δομή τους συχνά δεν περιλαμβάνει περιοδικό κουπόνι. Η απόδοση προκύπτει μέσω της έκπτωσης από την ονομαστική αξία: ο επενδυτής αγοράζει σε τιμή χαμηλότερη από 100 και λαμβάνει 100 στη λήξη. Η πρακτική αυτή καθιστά τα έντοκα εργαλείο βραχυχρόνιας τοποθέτησης, με σαφή ημερομηνία λήξης και σχετικά “καθαρή” σχέση τιμής-απόδοσης.
Η απόκτηση ΟΕΔ στη δευτερογενή αγορά ακολουθεί συνήθως μια συγκεκριμένη αλληλουχία ενεργειών, ανεξάρτητα από τον πάροχο:
Στην πρωτογενή αγορά, τα βήματα μεταβάλλονται ανά έκδοση. Όταν προβλέπεται συμμετοχή μέσω τράπεζας, η τράπεζα συλλέγει εντολές πελατών, ενημερώνει για ελάχιστα ποσά/προθεσμίες και ολοκληρώνει την κατανομή σύμφωνα με τους όρους διάθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πρωτογενής συμμετοχή αφορά κυρίως θεσμικούς και μέλη της αγοράς, ενώ η λιανική πρόσβαση προκύπτει κυρίως μέσω δευτερογενούς αγοράς.
Η καθαρή απόδοση επηρεάζεται από προμήθειες, spread και τυχόν κόστος θεματοφυλακής. Στην πράξη εμφανίζονται συνήθως:
Η σύγκριση τίτλων αποκτά νόημα όταν ενσωματώνει το συνολικό κόστος. Ένας τίτλος με υψηλότερο ονομαστικό yield μπορεί να καταλήξει σε χαμηλότερη καθαρή απόδοση αν συνοδεύεται από δυσμενέστερο spread ή υψηλότερες χρεώσεις.
Οι τόκοι από ομόλογα υπάγονται στο εκάστοτε ισχύον φορολογικό καθεστώς. Στο γενικό πλαίσιο φορολόγησης εισοδήματος από τόκους στην Ελλάδα, εφαρμόζεται παρακράτηση φόρου. Η τελική καθαρή απόδοση εξαρτάται από τον τρόπο παρακράτησης/δήλωσης, την ιδιότητα φορολογικού κατοίκου και τη δομή κατοχής μέσω θεματοφυλακής. Για αυτόν τον λόγο, η αξιολόγηση μιας απόδοσης στην πράξη γίνεται ορθότερα όταν λαμβάνει υπόψη τόσο φόρους όσο και κόστη συναλλαγών.
Παρότι τα ΟΕΔ αποτελούν κρατικούς τίτλους σε ευρώ, η αγορά αποδίδει συγκεκριμένους κινδύνους:
Η διακράτηση έως τη λήξη περιορίζει τον κίνδυνο που προκύπτει από καθημερινές μεταβολές τιμών, όμως δεν ακυρώνει τους υπόλοιπους κινδύνους και δεν μετατρέπει την επένδυση σε προϊόν εγγυημένης απόδοσης.
Οι τιμές και οι αποδόσεις των ΟΕΔ εμφανίζονται σε πληροφοριακά συστήματα τραπεζών/χρηματιστηριακών, σε πλατφόρμες που καλύπτουν σταθερό εισόδημα και σε επίσημες δημοσιεύσεις που αφορούν δημοπρασίες ή δείκτες. Για την ορθή ανάγνωση απαιτείται σαφής διάκριση μεταξύ:
Η σύγκριση τίτλων γίνεται πιο ακριβής όταν χρησιμοποιεί την ίδια μέθοδο απόδοσης (ίδια βάση υπολογισμού) και όταν ενσωματώνει τα κόστη και τη φορολογία που εφαρμόζονται στον συγκεκριμένο τρόπο κατοχής.
Η επιλογή μεταξύ διαφορετικών ΟΕΔ συνδέεται με τον επιδιωκόμενο ρόλο στο χαρτοφυλάκιο. Βραχύτερες λήξεις τείνουν να εμφανίζουν μικρότερη μεταβλητότητα τιμής, ενώ μεγαλύτερες λήξεις αυξάνουν την έκθεση στις μεταβολές επιτοκίων. Επιπλέον, ο ρυθμός πληρωμής κουπονιών (ετήσιος ή εξαμηνιαίος) και το επίπεδο κουπονιού επηρεάζουν την ταμειακή ροή. Η ορθή αντιστοίχιση στόχου (τακτικό εισόδημα έναντι διακράτησης έως συγκεκριμένη ημερομηνία) με τη λήξη και τη δομή του τίτλου περιορίζει αστοχίες στη διαχείριση κινδύνου.
Στην πράξη, ο επενδυτής που στοχεύει σε σαφή ημερομηνία ρευστοποίησης συχνά επιλέγει λήξεις που “κουμπώνουν” στον χρονικό ορίζοντα, ενώ η προσέγγιση που επιδιώκει κυρίως κουπόνι αξιολογεί τη σταθερότητα ροών, το κόστος αγοράς (υπέρ/υπό το άρτιο) και την πιθανή επίδραση επιτοκίων.
Η αγορά ΟΕΔ δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο ομόλογο εμφανίζει υψηλότερη απόδοση σε μια δεδομένη στιγμή. Η τελική εμπειρία επηρεάζεται από τον τρόπο εκτέλεσης της συναλλαγής, από τα spreads, από την ποιότητα ρευστότητας του τίτλου, από τα κόστη και από το αν η στρατηγική περιλαμβάνει πώληση πριν τη λήξη. Για αυτόν τον λόγο, μια πλήρης αξιολόγηση τιμών και αποδόσεων πρέπει να περιλαμβάνει, πέρα από το yield, τις ημερομηνίες κουπονιών, τους δεδουλευμένους τόκους, τις χρεώσεις και τη φορολογική αντιμετώπιση.
Τα ΟΕΔ εντάσσονται στις επενδύσεις σταθερού εισοδήματος, όμως δεν λειτουργούν ως προϊόντα χωρίς διακύμανση. Η αγορά αποτιμά συνεχώς επιτόκια και κίνδυνο χώρας, με αποτέλεσμα μεταβολές τιμών. Σε τίτλους μεγαλύτερης διάρκειας, η μεταβλητότητα μπορεί να αποκτήσει πρακτική σημασία, ειδικά όταν προκύπτει ανάγκη ρευστοποίησης πριν τη λήξη. Η κατανόηση της σχέσης τιμής-απόδοσης, της επίδρασης επιτοκίων και του κόστους συναλλαγών αποτελεί βασική προϋπόθεση για ορθότερη χρήση των ΟΕΔ ως εργαλείο χαρτοφυλακίου.
Το περιεχόμενο παρουσιάζει ενημερωτικά τον τρόπο λειτουργίας των Ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου, τη διαδικασία αγοράς μέσω πρωτογενούς και δευτερογενούς αγοράς και τις βασικές έννοιες τιμών και αποδόσεων. Οι τιμές, οι αποδόσεις, οι χρεώσεις και οι φορολογικές παράμετροι μεταβάλλονται ανάλογα με τις συνθήκες αγοράς και το ισχύον πλαίσιο. Κάθε επένδυση σε χρηματοπιστωτικά μέσα ενσωματώνει κινδύνους, ενώ η απόδοση δεν προκύπτει ως προκαθορισμένο αποτέλεσμα.